Η αίρεση των Καλεντέρηδων κλυδώνισε την Οθωμανική αυτοκρατορία

ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΣΥΜΕΛΑ ΠΑΝΤΖΑΡΤΖΗ 

Διαφορετική ιστορική διάσταση, στο πλαίσιο των κινημάτων και των εξεγέρσεων που συντάραξαν κατά καιρούς την Οθωμανικής Αυτοκρατορία και εξετάσαμε στο προηγούμενο άρθρο, παρουσιάζουν οι Καλεντέρηδες (Kalenderîler), ένα ρεύμα του ευρύτερου κόσμου του ισλαμικού μυστικισμού, δηλαδή του σουφισμού.

 

Οι Καλεντέρηδες συνδέονταν με μορφές θρησκευτικής ζωής που έδιναν ιδιαίτερη έμφαση στην περιπλάνηση, στην αποστασιοποίηση από τα υλικά αγαθά, στον ασκητισμό και στην αμφισβήτηση των κοινωνικών συμβάσεων. Ορισμένες ομάδες τους διαφοροποιούνταν έντονα από τις καθιερωμένες μορφές θρησκευτικής πρακτικής και από τις αντιλήψεις περί κοινωνικής ευπρέπειας. Δεν αποτελούσαν, ωστόσο, ενιαία οργάνωση ούτε ένα κίνημα με κοινό πολιτικό πρόγραμμα.

 

Οι εξεγέρσεις που κλόνισαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία – Τζελαλήδες και ιεροσπουδαστές

EPA/SEDAT SUNA 

Εκτός από τις εξεγέρσεις/ επαναστάσεις χριστιανών, στην οθωμανική αυτοκρατορία και ειδικά στην Ανατολία, από τον 16ο έως τον 17ο αιώνα, υπήρχαν κοινωνικά κινήματα και μουσουλμάνων, για την ανασφάλεια, την φορολογική πίεση, την κρίση του στρατιωτικού συστήματος, τον ανταγωνισμό για την εξουσία και τη σύγκρουση ανάμεσα στην επίσημη θρησκευτική τάξη και σε εναλλακτικές μορφές θρησκευτικής έκφρασης.

 

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία της εποχής του Σουλεϊμάν Α΄ του Μεγαλοπρεπούς παρουσιάζεται συχνά ως η ισχυρότερη πολιτική και στρατιωτική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου. Οι κατακτήσεις της, η διοικητική της οργάνωση, η δημοσιονομική της ισχύς και η στρατιωτική της αποτελεσματικότητα δικαιολογούν σε μεγάλο βαθμό αυτή την εικόνα. Ωστόσο, πίσω από τη λαμπρότητα της αυτοκρατορικής αυλής και τις επιτυχίες των στρατευμάτων της, αναπτύσσονταν αντιθέσεις που επρόκειτο να εκδηλωθούν με ιδιαίτερη ένταση στην Ανατολία.

 

Αφροτούρκοι: Η κληρονομιά της δουλείας στην Τουρκία

Η ιστορία της δουλείας έχει ταυτιστεί στη συλλογική μνήμη με το διατλαντικό εμπόριο σκλάβων και τις ευρωπαϊκές αποικιακές αυτοκρατορίες. Πολύ λιγότερο γνωστό παραμένει ότι και η Οθωμανική Αυτοκρατορία ενσωμάτωσε, για αιώνες, πληθυσμούς αφρικανικής καταγωγής, οι οποίοι μεταφέρθηκαν κυρίως μέσω των αραβικών δικτύων δουλεμπορίου από τη Ζανζιβάρη, το Σουδάν, την Αιθιοπία, τη Λιβύη και τις ακτές της Ανατολικής Αφρικής. Οι απόγονοί τους αποτελούν σήμερα τη μικρή αλλά ιστορικά σημαντική κοινότητα των Αφροτούρκων.

 

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ιστορία της Τουρκίας. Αφορά συνολικά την οθωμανική ιστορία και, κατ’ επέκταση, την ιστορία των Βαλκανίων και του ελληνικού χώρου. Η παρουσία αφρικανικών πληθυσμών υπήρξε μία ακόμη έκφραση της πολυεθνικής φυσιογνωμίας που είχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία εκτεινόταν σε τρεις ηπείρους και αποτελούσε έναν από τους μεγαλύτερους χώρους μετακίνησης ανθρώπων κατά την πρώιμη νεότερη εποχή.