Γράφει ο
Νίκος Μιχαλόπουλος
Οι διεθνείς αντιδράσεις στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και στην αιματηρή καταστολή της στις 16–17 Νοεμβρίου 1973, εκδηλώθηκαν σε πολλές χώρες και δεν περιορίστηκαν στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού.
Η δολοφονική βία του καθεστώτος προκάλεσε κινητοποιήσεις φοιτητών, καταγγελίες πολιτικών οργανώσεων, δημοσιεύματα στον διεθνή Τύπο και είχε διπλωματικές επιπτώσεις για τη χούντα, καθώς η εξέγερση του Πολυτεχνείου ενίσχυσε την ήδη αρνητική διεθνή εικόνα του καθεστώτος σε όλο τον κόσμο
Στους New York Times στις 25 Νοεμβρίου 197 o Paul Hoffman έγραφε μεταξύ άλλων τα εξής:
“Οι εκπρόσωποι του στρατιωτικού καθεστώτος, κάνουν λόγο τώρα περί συνομωσίας αναρχικών, που είχε την υποστήριξη απερχόμενων Ελλήνων πολιτικών και “εχθρών της Ελλάδος από το εξωτερικό”. Αυτή η θεωρία ήδη απορρίπτεται από χιλιάδες Έλληνες, ακόμα και υποστηρικτές του καθεστώτος, που βρίσκεται στην χώρα από τον Απρίλιο του 1967.
Πολιτικοί αναλυτές της Ευρώπης, κάνουν λόγο για τεράστιες κοινωνικές ανησυχίες από το κίνημα των φοιτητών σε συνδυασμό με μια σαφή αποστροφή των αριστερών εργατών για το στρατιωτικό καθεστώς της χώρας, αλλά και μια ανασφάλεια για το διαρκώς αυξανόμενο κόστος ζωής, που οδήγησαν στις πρόσφατες αναταραχές, με 13 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Αλλά και ο αντι-Αμερικανισμός εκλαμβάνεται ως μια σοβαρή αφορμή γι’ αυτή τη διαμαρτυρία”. (ONEMAN, Τι έγραψαν 11 ξένες εφημερίδες για το Πολυτεχνείο και τη Χούντα, 17/11/20).
Τα πρώτα 24ωρα μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, του Καναδά, της Αυτραλίας και των ΗΠΑ, οργανώθηκαν διαδηλώσεις οι οποίες καταδίκαζαν τη στρατιωτική δικτατορία στην Ελλάδα (junta όπως αναφερόταν), με τις μεγαλύτερες πρώτες κινητοποιήσεις να οργανώνονται σε Μ. Βρετανία και Καναδά.
Συγκεκριμένα, στις 18 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν άμεσα συγκεντρώσεις στον Καναδά κατά της αιματηρής καταστολής. Οι φωτογραφίες είναι από εκείνη την ημέρα (Η αντιδικτατορική συλλογή της οικογένειας Meynaud, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2019)
Στο Λονδίνο, Βρετανοί φοιτητές και Έλληνες εξόριστοι και μετανάστες πραγματοποίησαν μεγαλειώδη συγκέντρωση έξω από την ελληνική πρεσβεία με συνθήματα όχι μόνο κατά της χούντας αλλά και κατά των Γλύξμπουργκ.
Παράλληλα το Πρακτορείο Reuters έκανε λόγο σε ανταπόκριση του για τουλάχιστον 11 νεκρούς και «πολλές εκατοντάδες» τραυματίες.
Στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι πρώτες οργανωμένες αντιδράσεις προήλθαν από αριστερές πολιτικές οργανώσεις και φοιτητικά κινήματα, στον Τύπο Le Monde και Figaro έδιναν ρεπορτάζ, ενώ στη Δυτική Γερμανία υπήρξαν έντονες και συνεχείς αντιδράσεις εκτός από τις οργανώσεις και από το κοινοβουλευτικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD).
Το άριστα ενημερωμένο Αρχείο της Μυρώδης Αθανασίου (Presseberichte 1967–1974) αναφέρει 45 δημοσιεύματα στον γερμανικό Τύπο μόνο μεταξύ 16 και 26 Νοεμβρίου, σε σύνολο 63 άρθρων και ρεπορτάζ του Νοεμβρίου 1973
Η σχέση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα είχε ήδη μπει στον πάγο από το πραξικόπημα του 1967. Η συμφωνία σύνδεσης Ελλάδας – ΕΟΚ είχε παγώσει μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας και η εξέγερση του Πολυτεχνείου ενίσχυσε την ήδη παγιωμένη απομόνωση της χώρας.
Σφοδρή πολιτική αντίδραση ακόμη και στις ΗΠΑ
Στις 29 Νοεμβρίου 1973, μόλις δώδεκα ημέρες μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ο γερουσιαστής Κλάιμπορν Πελ κατέθεσε νομοσχέδιο μαζί με τον γερουσιαστή Χένρι Τζάκσον.
Το νομοσχέδιο S.2754 πρότεινε την απαγόρευση κάθε μορφής στρατιωτικής βοήθειας προς την Ελλάδα μέχρι να διαπιστωθεί ότι η χώρα εκπλήρωνε τις υποχρεώσεις της στο ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού των δημοκρατικών αρχών.
Εκεί αναφερόταν ότι η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια είχε συνδεθεί με τη λειτουργία της δικτατορίας, ότι αμερικανικής κατασκευής άρματα είχαν χρησιμοποιηθεί στην καταστολή, ενώ οι ΗΠΑ όφειλαν να επανεξετάσουν τη στρατιωτική υποστήριξη προς την Αθήνα.
Μια σημείωση σχετικά με τα αμερικάνικα άρματα που αναφέρουν οι γερουσιαστές.
Πρέπει να πούμε ότι το τανκ του Πολυτεχνείου ήταν το γαλλικό AMX-30, όμως στις δυνάμεις που αναπτύχθηκαν γύρω από το Πολυτεχνείο αναφέρονται και άρματα M48 Patton, αμερικανικής κατασκευής.
Ο δημοσιογράφος Ευθύμιος Βιδάλης, σε δημοσίευμά του στην Crimson, την ιστορική φοιτητική εφημερίδα του Πανεπιστημίου Harvard στις 17 Δεκεμβρίου 1973 αναφέρει ότι 20 άρματα M48 κινήθηκαν προς το Πολυτεχνείο και το περικύκλωσαν. (The Harvard Crimson, “The Tanks Have Turned Their Guns on Your Children”,17/12/1973)
Ο γερουσιαστής Κλάιμπορν Πελ ανέφερε επίσης:
«Η κραυγή των φοιτητών ήταν «Έξω ο Παπαδόπουλος» και «Έξω οι Αμερικανοί».
Είναι κάτι περισσότερο από λυπηρό, είναι τραγικό, το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζονται με τέτοιο μίσος από τον ελληνικό λαό.
Αλλά αυτό είναι επίσης κατανοητό.
Εδώ και έξι χρόνια, ο ελληνικός λαός παρακολουθεί την κυβέρνηση των ΗΠΑ να παρέχει ηθική και υλική υποστήριξη σε ένα ελληνικό καθεστώς που έχει αρνηθεί τη δημοκρατία, έχει καταστρέψει την ελευθερία και έχει διώξει και βασανίσει τους πολιτικούς του αντιπάλους.
Εδώ και έξι χρόνια, ο ελληνικός λαός παρακολουθεί Αμερικανούς ναυάρχους και στρατηγούς να πραγματοποιούν πολυδιαφημισμένες δημόσιες εμφανίσεις μαζί με τους ναυάρχους και τους στρατηγούς της χούντας.
Εδώ και έξι χρόνια, ο ελληνικός λαός παρακολουθεί τη συνεχή και αμείωτη ροή όπλων και πυρομαχικών από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την ελληνική κυβέρνηση.
Δεν είναι καθόλου παράξενο, με αυτό το ιστορικό υπόβαθρο, ότι ο ελληνικός λαός κατέληξε στο συμπέρασμα πως η κυβέρνησή του, μια χούντα συνταγματαρχών που δεν τολμούσε να αντιμετωπίσει τον λαό σε δημοκρατικές εκλογές, υποστηριζόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες». (Congressional Record – 1973, Part 29)
Παράλληλα, στις 27 Νοεμβρίου 1973 ο δημοκρατικός βουλευτής Ντον Έντουαρντς έστειλε επιστολή στον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ.
Ο βουλευτής ζήτησε αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής και υποστήριξη της δημοκρατικής πλειοψηφίας στην Ελλάδα και το κείμενο δημοσιεύθηκε στα πρακτικά της Βουλής των Αντιπροσώπων στις 3 Δεκεμβρίου 1973, με τίτλο: «Είναι η κατάλληλη στιγμή για επανεκτίμηση της πολιτικής των ΗΠΑ έναντι της Ελλάδας».
Ο Έντουαρντς υποστήριξε αυτό που θα συνέβαινε εν τέλει το 1974 μετά την Κυπριακή τραγωδία, ότι η Ουάσιγκτον έπρεπε να αξιοποιήσει τη νέα πολιτική κατάσταση για να ενθαρρύνει την επιστροφή του στρατού στους στρατώνες και τη δημιουργία κυβέρνησης εθνικής ενότητας.
Διαβάζουμε από τα Πρακτικά:
«ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ
Δευτέρα, 3 Δεκεμβρίου 1973
Ο κ. ΕΝΤΟΥΑΡΝΤΣ, από την Καλιφόρνια.
Κύριε Πρόεδρε,
Δύο πρόσφατα κύρια άρθρα στην Washington Post και στους New York Times επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση Νίξον δεν βρέθηκε ποτέ σε καλύτερη θέση για να επανεξετάσει την πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην Ελλάδα, προκειμένου να απαλλαγούμε από την παροχή σιωπηρής αλλά και στρατιωτικής υποστήριξης προς τη νέα χούντα και να προωθήσουμε την επιστροφή της δημοκρατίας σε αυτή την πανάρχαια χώρα.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που επισήμανα στις 27 Νοεμβρίου, σε επιστολή μου προς τον υπουργό Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ, με την οποία τον προέτρεπα οι Ηνωμένες Πολιτείες να αξιοποιήσουν αυτή τη στιγμή, κατά την οποία το νέο καθεστώς είναι ευάλωτο στη διεθνή κοινή γνώμη, και να καταστήσουν σαφές ότι η νέα πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών θα είναι να ενθαρρύνουν την επιστροφή του ελληνικού Στρατού στους στρατώνες του και τον σχηματισμό μιας «κυβέρνησης εθνικής ενότητας», ώστε να μπορέσει να αποκατασταθεί η δημοκρατική διακυβέρνηση στην Ελλάδα.
Ακολουθούν το κείμενο της επιστολής μου προς τον υπουργό Κίσινγκερ, καθώς και τα δύο αυτά κύρια άρθρα». (Congressional Record -1973, Part 30)
Το τηλεγράφημα της αμερικάνικης Πρεσβείας προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ στις 18 Νοεμβρίου
Βέβαια κανείς δεν πίστευε ότι η Αμερική θα άλλαζε γραμμή και θα έπαψε να στηρίζει τους συνταγματάρχες. Όμως, είχαν ξεκινήσει οι διεργασίες για εύρεση προθύμων για μια χουντική «ομαλοποίηση».
Και όπως ανέφερε και ο διαβόητος Τάσκα, υπήρχε «σαφής ένδειξη ότι οι προοπτικές πλήρους συμμετοχής του παλαιού πολιτικού κόσμου ήταν αρκετά ευοίωνες».
Στις 18 Νοεμβρίου 1973, ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα, Χένρι Τάσκα, συνομίλησε με τον πρωθυπουργό Σπύρο Μαρκεζίνη. Σε αυτή την συζήτηση ο Αμερικανός πρέσβης εξέφρασε τη λύπη του για την επιβολή στρατιωτικού νόμου και την ελπίδα ότι θα είχε σύντομη διάρκεια.
Ωστόσο, το διπλωματικό τηλεγράφημα που βρέθηκε στα ιστορικά αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ και παρατίθεται, δείχνει ότι η αμερικανική πρεσβεία εξακολουθούσε να ενθαρρύνει τη συνέχιση του καθεστώτος Παπαδόπουλου.
«Τηλεγράφημα της Πρεσβείας στην Ελλάδα προς το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ
Αθήνα, 18 Νοεμβρίου 1973, ώρα 11:55 Z (UTC).
Αριθμός τηλεγραφήματος: 8046
Θέμα: Οι απόψεις του πρωθυπουργού Μαρκεζίνη.
1. Σήμερα συνομίλησα για λίγο με τον πρωθυπουργό Μαρκεζίνη σχετικά με τις πρόσφατες εξελίξεις, εκφράζοντας την ευνοϊκή εντύπωση που μου είχαν προκαλέσει ο πρόεδρος Παπαδόπουλος και η αναφορά του στη σημασία των εκλογών και της πολιτικής ομαλοποίησης. Είπα ότι προσωπικά λυπήθηκα για το γεγονός ότι κρίθηκε αναγκαίο να κηρυχθεί στρατιωτικός νόμος σε ολόκληρη τη χώρα, προσθέτοντας την ελπίδα ότι η διάρκειά του θα είναι σύντομη.
2.Ο Μαρκεζίνης είπε ότι ο στρατιωτικός νόμος κατέστη αναγκαίος επειδή είχε σαφώς εκδηλωθεί μια ανατρεπτική συνωμοσία. Εξέφρασε την ελπίδα ότι η ανάγκη διατήρησης του στρατιωτικού νόμου θα ήταν πολύ σύντομη και ότι θα επαναλαμβανόταν η πρόοδος στο πολιτικό μέτωπο.
Θεωρούσε ότι η αποφασιστική επέμβαση του στρατού θα καθιστούσε σαφές στη χώρα και στους πολιτικούς ότι ο δρόμος προς τη δημοκρατία μπορούσε και θα μπορούσε να αποκατασταθεί μέσω των προσπαθειών της παρούσας κυβέρνησης.
Επανέλαβα την άποψη ότι η άμεση άρση του στρατιωτικού νόμου θα μπορούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ισχύος.
3. Ο Μαρκεζίνης επιβεβαίωσε ότι επρόκειτο να κάνει μια σημαντική πολιτική ανακοίνωση στη συνέντευξη Τύπου που είχε προγραμματίσει για τις 17 Νοεμβρίου.
Είπε ότι εκτιμούσε πάρα πολύ τα λόγια μου και εξέφρασε την ελπίδα να έχει μαζί μου μια εκτενέστερη συνομιλία μέσα στην προσεχή εβδομάδα.
4. Σκοπός της συνομιλίας μου με τον Μαρκεζίνη ήταν να του μεταφέρω, καθώς και στον Παπαδόπουλο, το μήνυμα ότι εκτιμούσαμε τη συνεχιζόμενη έμφαση που έδιναν στην πολιτική πρόοδο, ότι κατανοούσαμε τις προσπάθειες ανατρεπτικών στοιχείων, όπως είχε δηλώσει ο Παπαδόπουλος, να προκαλέσουν την αποτυχία του πολιτικού προγράμματος, και ότι τους ενθαρρύναμε να άρουν τον στρατιωτικό νόμο και να προχωρήσουν με την υλοποίηση του πολιτικού προγράμματος.
Ο Μαρκεζίνης είπε ότι θα μεταφέρει τις σκέψεις αυτές στον Παπαδόπουλο.
5. Παρεμπιπτόντως, θα πρέπει να τονίσω ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών, λίγο πριν από τις διαδηλώσεις, έδιναν σαφή ένδειξη ότι οι προοπτικές πλήρους συμμετοχής του παλαιού πολιτικού κόσμου ήταν αρκετά ευοίωνες.
Ένα γεγονός που αναμφίβολα δεν μπορούσε παρά να προκαλεί ανησυχία στον Ανδρέα Παπανδρέου (καθώς και στον εντολοδόχο του στην Ουάσιγκτον, Δημητρακόπουλο), όπως και σε άλλα εξτρεμιστικά στοιχεία.
Τάσκα»
Το τηλεγράφημα Παπανδρέου στον Καραμανλή πέντε ημέρες μετά το Πολυτεχνείο
Στις 22 Νοεμβρίου το κύμα συμπαράστασης του εξωτερικού έφερε την ανάγκη της κινητοποίησης των Ελληνικών Αντιδικτατορικών Επιτροπών Εξωτερικού για καλύτερο συντονισμό της δράσης τους.
Στο εξωτερικό, μπροστά στην εικόνα του τανκ να γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου, κανείς δεν μπορούσε να μείνει σιωπηλός, ούτε καν Αμερικανοί γερουσιαστές.
Ή σχεδόν κανείς.
Πέντε ημέρες μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου τα οποία ξεσήκωσαν κύμα αγανάκτησης και συμπαράστασης από όλο τον κόσμο, ο Ανδρέας Παπανδρέου από την Ρώμη, έστειλε το παρακάτω τηλεγράφημα στον Κωνσταντίνο Καραμανλή που βρισκόταν αυτοεξόριστος στο Παρίσι. (Νίκος Λαγκαδινός, Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: Μέρες του ’74, 17/11/14)
22 Νοεμβρίου 1973
Κύριον Κωνσταντίνον Καραμανλή, Παρίσι.
Την ώρα αυτή της σφαγής αγωνιστών για τη δημοκρατία, τη λαϊκή κυριαρχία και την εθνική ανεξαρτησία στην πατρίδα μας απο την αμερικανόδουλη Χούντα, κανείς Έλληνας που κατείχε δημόσιο αξίωμα και έχει σήμερα τη δυνατότητα να επηρεάσει τη διεθνή κοινή γνώμη, δεν έχει το δικαίωμα να σιωπά, να μη συμπαραστέκεται στον ηρωικό λαό μας.
Σε τι οφείλεται η δική σας σιωπή;
Ανδρέας Παπανδρέου, Ρώμη.








Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου