Η Ελλάδα στις φλόγες: Το πανάκριβο τίμημα της καταστολής και το χαμένο στοίχημα της πρόληψης

Ανθρώπινες ζωές, εκατομμύρια στρέμματα στάχτη και υπέρογκα κόστη στην κατάσβεση - Πώς η έλλειψη πρόβλεψης μετατρέπει τις τοπικές εστίες σε καταστροφικές «mega-fires»

 

Οι μεγάλες πυρκαγιές που κατακαίνε την Ελλάδα είναι μία ανοιχτή πληγή, που κοστίζει ανθρώπινες ζωές, επιβαρύνει το περιβάλλον, ροκανίζει τον εθνικό πλούτο, καταρρακώνει την οικονομία της χώρας και των ανθρώπων της και καταστρέφει αγροτική παραγωγή, περιουσίες, δάση και πολύτιμο οξυγόνο.

 

Πίσω από τους εξουθενωτικούς αριθμούς –με τα 132.000 στρέμματα που κάηκαν μόνο στην Αττικοβοιωτία το τελευταίο τριήμερο– υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα: η χώρα για χρόνια επιλέγει να αντιδρά στις φωτιές με κατάσβεση, αντί να τις προλαβαίνει με σύγχρονα εποπτικά μέσα και μηχανισμούς προστασίας στους πνεύμονες πρασίνου.

 

Στιγμιότυπο από την καταστροφική φωτιά στο Πόρτο Γερμενό

 

Χάνοντας τον… πόλεμο σε καιρό ειρήνης

 

Αυτή η επιλογή αποδείχτηκε εντελώς ασύμφορη και αναποτελεσματική, καθώς το οικονομικό κόστος των φυσικών καταστροφών στην Ελλάδα αυξήθηκε δραματικά με τις συνολικές ζημιές σε έτη αιχμής να κυμαίνονται μεταξύ 2 και 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Δάση χάνονται, περιουσίες γίνονται στάχτη, το περιβάλλον υποβαθμίζεται και την ίδια ώρα η χώρα δαπανά 10 φορές περισσότερους πόρους για τον ενδεχόμενο πολεμικό κίνδυνο, σε σχέση με την εσωτερική ασφάλεια της δασικής κάλυψης.

 

Δάση παραδίδονται στην πυρά

Έτσι,  οι πυρκαγιές εξελίσσονται σε ένα εσωτερικό αόρατο εχθρό, που είναι ήδη υπεύθυνος (χωρίς πόλεμο ή εξωτερική απειλή) για το 65% της συνολικής απώλειας δασικής κάλυψης στην Ελλάδα μεταξύ 2001 και 2025, γεγονός που αντιστοιχεί σε 210.000 εκτάρια (2,1 εκατομμύρια στρέμματα) δασικών οικοσυστημάτων, που αποτελούσαν τοπικό φυσικό πλεονέκτημα. Χωρίς να συνυπολογιστούν οι πρόσφατες απώλειες από τις φετινές φωτιές.

 

 

Τα κόστη με την καταστολή ως μέθοδο αντιμετώπισης για τις φωτιές, με 5.000 ευρώ για κάθε ώρα πτήσης εναέριων μέσων (Notebook LM)

 

Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι καύσωνες μετατρέπουν τα τελευταία χρόνια σε ξερή καύσιμη ύλη τον πράσινο ιστό, που λαμπαδιάζει, αναπτύσσοντας υψηλά θερμικά φορτία, που πλέον είναι όλο και πιο δύσκολο να ελεγχθούν. Έτσι, τοπικές εστίες φωτιάς, λόγω εξαιρετικά χαμηλού επιπέδου της περιεχόμενης υγρασίας των δασικών καυσίμων (fuel moisture), αποτέλεσμα της παρατεταμένης ξηρασίας, οδηγούν σε φαινόμενα τύπου «mega-fire», όπως συνέβη στην Αττικοβοιωτία.

Οι κηλιδώσεις και ο «στρατηγός άνεμος»

 

Στις περισσότερες περιπτώσεις ο άνεμος λειτουργεί πράγματι ως μηχανικός επιταχυντής, προκαλώντας το φαινόμενο των κηλιδώσεων (spotting). Η μεταφορά καυτρών σε μεγάλες αποστάσεις φτιάχνει νέες εστίες μπροστά από το κύριο μέτωπο, καθιστώντας τις παραδοσιακές αντιπυρικές ζώνες ανενεργές. Και τελικά, μία τοπική εστία, εύκολα μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτο μέτωπο, που διασπά τις γραμμές άμυνας.

 

Τα προηγούμενα χρόνια η δικαιολογία για τον «στρατηγό άνεμο» (τάδε έφη Βύρων Πολύδωρας) έμοιαζε πιστευτή, αλλά τώρα υπάρχουν λύσεις, που προσφέρει η εξέλιξη της τεχνολογίας και υιοθετούνται πλέον διεθνώς, αλλάζοντας τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι πυρκαγιές. Λύσεις που εστιάζουν στην πρόληψη και όχι στην κατάσβεση, όταν ήδη είναι αργά, και οι φωτιές ξεφεύγουν από τον έλεγχο.

 

Πώς η Αθήνα έχασε από φωτιές το 1/3 των δασών της

 

Τα τελευταία 5 χρόνια (2021–2025), η χώρα βίωσε μερικές από τις πλέον καταστροφικές πυρκαγιές στην ιστορία της, με τη συνολική καμένη έκταση να υπερβαίνει τα 4 εκατομμύρια στρέμματα. Ειδικότερα στην Αττική, όπου κατοικεί σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας, το 37% των δασών έχει καεί τα τελευταία 8 χρόνια, έκταση που αντιστοιχεί σε 700.000 στρέμματα, υποβαθμίζοντας σταθερά το περιβάλλον και την ποιότητα του αέρα για τους κατοίκους.

 

Περίμετρος των καμένων εκτάσεων στην Περιφέρεια Αττικής από το 2017 ως σήμερα. Με αποχρώσεις του κόκκινου και ροζ σημειώνονται οι εκτάσεις που έχουν καεί το 2023 και 2024 (ως τις 13/8) και με κίτρινα και πορτοκαλί χρώματα οι εκτάσεις που κάηκαν τα προηγούμενα 8 έτη. (Πηγή: meteo)

 

Ο εφιάλτης στον Βαρνάβα τον Αύγουστο του 2024

 

Η πυρκαγιά του Αυγούστου 2024 στη Βορειοανατολική Αττική ξεκίνησε από τον Βαρνάβα και διαμόρφωσε ένα ενιαίο πύρινο μέτωπο που έφτασε τα 23 χιλιόμετρα, πλήττοντας σοβαρά τόσο δασικές εκτάσεις, όσο και τον αστικό ιστό.

 

Οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο ταξινομούνται ως εξής:

• Βαρνάβας: Το σημείο έναρξης της πυρκαγιάς το μεσημέρι της 11ης Αυγούστου.
• Γραμματικό, Μαραθώνας και Νέα Μάκρη: Περιοχές όπου αναπτύχθηκαν τα πρώτα μεγάλα μέτωπα.
• Πεντελικό Όρος: Υπέστη τεράστια περιβαλλοντική καταστροφή.
• Σταμάτα, Ροδόπολη και Διόνυσος: Περιοχές που βρέθηκαν στον άμεσο δρόμο της πυρκαγιάς.
• Καπανδρίτι, Αφίδνες, Καλέντζι, Δροσιά και Άγιος Στέφανος: Εντάχθηκαν στα κύρια μέτωπα που απασχόλησαν τις δυνάμεις Πολιτικής Προστασίας.

Το δάσος που υπήρχε γύρω από την λίμνη του Μαραθώνα
παραδόθηκε στις φλόγες

Η πυρκαγιά εισέβαλε βίαια σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, προκαλώντας καταστροφές σε σπίτια και επιχειρήσεις:

• Βριλήσσια: Οι φλόγες πέρασαν εντός της πόλης, προκαλώντας μεγάλες ζημιές.
• Πάτημα Χαλανδρίου: Μία από τις πλέον πληγείσες περιοχές, όπου σημειώθηκε και η απώλεια μίας ανθρώπινης ζωής εντός επιχείρησης.
• Παλαιά και Νέα Πεντέλη: Κάηκαν σπίτια, επιχειρήσεις και κρίσιμες υποδομές, όπως σχολεία στη Νέα Πεντέλη, ενώ οι φλόγες μπήκαν στον περίβολο του Αστεροσκοπείου Αθηνών.
• Γέρακας και Διώνη: Περιοχές που επίσης επλήγησαν από την επέκταση του μετώπου στον οικιστικό ιστό.

Δραματική εικόνα από την μεγάλη φωτιά στην Αττική,
που ξεκίνησε από εστία στον Βαρνάβα

Μία πενταετία η Ελλάδα στις… φλόγες

 

Από το 2021 η Ελλάδα έχασε στις φλόγες περίπου 4 εκατομμύρια στρέμματα, αριθμός εξαντλητικά μεγάλος για μία μικρή και κατά βάση νησιωτική χώρα.

 

Το 2021 έγιναν στάχτη 1.310.000 στρέμματα

 

Η χρονιά αυτή χαρακτηρίστηκε από πρωτοφανείς συνθήκες καύσωνα και τις μεγαλύτερες πυρκαγιές σε:

• Βόρεια Εύβοια: Η μεγαλύτερη καταστροφή με 511.854 στρέμματα καμένης γης.
• Αρχαία Ολυμπία: 150.000 στρέμματα.
• Ανατολική Μάνη: 101.001 στρέμματα.
• Αττική: Μεγάλες καταστροφές σε Βίλια (94.590 στρ.), Βαρυμπόμπη (83.774 στρ.), Τατόι και Φλαμπούρι.
• Κορινθία: Σχίνος και Γεράνεια Όρη με περίπου 110.000 στρέμματα.

Το 2022 κάηκαν  220.000 στρέμματα

 

 Οι κυριότερες περιοχές που επλήγησαν ήταν:

• Πεντέλη και Δυτική Αττική.
• Περιοχές της Περιφέρειας (Ηλεία, Αχαΐα) και νησιά όπως η Άνδρος και η Μήλος.

Εικόνα από την φωτιά στην Πεντέλη

Το 2023 αποτεφρώθηκαν 1.750.000 στρέμματα

 

Το 2023 κατέγραψε τη μεγαλύτερη καμένη έκταση της πενταετίας λόγω της μεγάλης πυρκαγιάς στον Έβρο:

• Έβρος: Η πυρκαγιά κατέκαψε συνολικά περισσότερα από 942.500 στρέμματα (με κάποιες πηγές να αναφέρουν 810.000 στρέμματα καθαρά δασικής έκτασης), αποτελώντας τη μεγαλύτερη πυρκαγιά στην Ευρώπη από το 2000.
• Ρόδος και Δερβενοχώρια.

Το 2024 χάσαμε από φωτιές άλλα 420.000 στρέμματα

 

Η καταστροφή επικεντρώθηκε κυρίως στην Αττική αν και φωτιές έκαψαν εκτάσεις στην Βόρεια Ελλάδα, την Θεσσαλία και τα νησιά μας:

• Βορειοανατολική Αττική: Η πυρκαγιά που ξεκίνησε από τον Βαρνάβα σάρωσε 23 χιλιόμετρα και εισέβαλε στον αστικό ιστό (Βριλήσσια, Πάτημα Χαλανδρίου, Παλαιά και Νέα Πεντέλη), κατακαίοντας συνολικά περίπου 85.000 έως 100.000 στρέμματα.

Ο καπνός από την φωτιά της Αττικής «ταξίδεψε»
μέχρι τις Σέρρες

Το 2025 η καταστροφή συνεχίστηκε

 

 Αν και η περίοδος ξεκίνησε ήπια, από τα τέλη Ιουνίου σημειώθηκε απότομη έξαρση με 39% περισσότερες καμένες εκτάσεις από το 2024. Οι κύριες περιοχές περιλαμβάνουν:

• Πελοπόννησος και Δυτική Ελλάδα: Αχαΐα, Ηλεία, Αιτωλοακαρνανία, Μεσσηνία.
• Ήπειρος και Νησιά: Άρτα, Πρέβεζα, Θεσπρωτία, Ζάκυνθος και Χίος.
• Εύβοια και Ανατολική Αττική.

Συνολικά, υπολογίζεται ότι κατά την περίοδο 2017–2024, κάηκε το 37% των δασών της Αττικής, έκταση που αντιστοιχεί σε περίπου 700.000 στρέμματα.

 

Tον γύρο του κόσμου έκανε η φωτογραφία με τον νεαρό άνδρα που μετέφερε στο μηχανάκι του ένα πρόβατο, για να το σώσει από την πύρινη λαίλαπα στην Αχαΐα

 

Οδυνηρή συνέχεια και το 2026

 

Το οδυνηρό «μάθημα» της χώρας συνεχίζεται το 2026 με τεράστιες φωτιές να κατακαίουν το νότιο Ρέθυμνο, την Πάρο, την Φωκίδα και την Αττικοβοιωτία και άλλες περιοχές, με χιλιάδες στρέμματα να παραδίδονται στην πυρά και με φόρο αίματος 5 ανθρώπους, που χάθηκαν στα μέτωπα.

 

Εικόνα από την πρόσφατη φωτιά στο Πόρτο Γερμενό

 

Το μοντέλο πρόληψης της φωτιάς

 

Χρειάστηκε το οδυνηρό παράδειγμα και οι απώλειες των τελευταίων ετών για να υπάρξουν σκέψεις για αλλαγές στο σχεδιασμό και η χώρα να δώσει (επιτέλους) έμφαση στην πρόληψη και την περιφρούρηση του δασικού της πλούτου. 

 

Ενώ το πλήθος από τα συμβάντα μειώνεται, οι εκτάσεις που
καταστρέφουν αυξάνονται δραματικά τα τελευταία χρόνια

 

Η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και των ψηφιακών μέσων θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει κεντρικό πυλώνα ενός νέου στρατηγικού σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ελλάδα, με στόχο τη μετάβαση από την απλή καταστολή, στην έγκαιρη πρόγνωση και πρόληψη.

 

Το σχέδιο, που υπάρχει ήδη στα συρτάρια των συναρμοδίων, εστιάζει στα εξής:

1. Αυτόματος Εντοπισμός μέσω Μηχανικής Μάθησης

Η σύγχρονη τεχνολογία βασίζεται στην ανάπτυξη αλγορίθμων Μηχανικής Μάθησης (Machine Learning), οι οποίοι εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν αυτόματα τα οπτικά χαρακτηριστικά του καπνού και της φωτιάς. Αυτό επιτρέπει στο σύστημα να αναγνωρίζει μια εστία πολύ πιο γρήγορα από το ανθρώπινο μάτι, ειδικά σε δύσβατες ή απομακρυσμένες περιοχές και να παρεμβαίνει εγκαίρως

2. Χρήση Drones και Επιτήρηση σε Πραγματικό Χρόνο

Στο πλαίσιο του προγράμματος «Αιγίς», έχουν παραδοθεί ή συμβασιοποιηθεί δεκάδες drones επιτήρησης (UAVs). Χαρακτηριστικά παραδείγματα εφαρμογής περιλαμβάνουν:

• 24ωρη Επιτήρηση: Στον Ασπροπόταμο Τρικάλων εγκαταστάθηκε μια «αόρατη ασπίδα» από drones που πραγματοποιούν συνεχή παρακολούθηση για τον άμεσο εντοπισμό καπνού.
• Edge AI: Η υπολογιστική επεξεργασία γίνεται απευθείας πάνω στο drone (Edge AI). Αυτό σημαίνει ότι οι εικόνες αναλύονται σε πραγματικό χρόνο, χωρίς να χρειάζεται μεταφόρτωση τεράστιου όγκου δεδομένων στο cloud, περιορίζοντας την υστέρηση (latency) της ειδοποίησης στα 100 έως 300 χιλιοστά του δευτερολέπτου.

3. Άμεση Κινητοποίηση και Συντονισμός

Μόλις το σύστημα AI εντοπίσει μία εστία:

• Αποστέλλει αυτόματα τις ακριβείς γεωγραφικές συντεταγμένες στο κέντρο επιχειρήσεων μέσω δικτύων LTE ή Wi-Fi.
• Επιτρέπει την άμεση κινητοποίηση των δυνάμεων καταστολής προτού η πυρκαγιά λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
• Ο στρατηγικός στόχος είναι η προσβολή της πυρκαγιάς μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά από την έναρξή της, γεγονός που αποτελεί την αποτελεσματικότερη άμυνα έναντι των καταστροφικών μέγα-πυρκαγιών (megafires).

Η πρόληψη στον σχεδιασμό αντιμετώπισης της φωτιάς θα μπορούσε να αλλάξει την εικόνα στο πεδίο, με άμεσες και αποτελεσματικές επεμβάσεις και χωρίς τα υπέρογκα κόστη, που σήμερα διατίθενται για την μίσθωση επιπλέον εναέριων μέσων.

 

*Πηγές: WWF Ελλάς
 

Κρατική Αρωγή για τους πληγέντες από φυσικές καταστροφές – ΑΑΔΕ
Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας
Greece Deforestation Rates & Statistics | GFW – Global Forest Watch
Δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα – Βικιπαίδεια
Πρόγραμμα «Αιγίς»

 

*Η επεξεργασία των πηγών έγινε με χρήση Notebook LM

 

 
Πηγή : https://www.zougla.gr