Ο Κόλπος βράζει ξανά: Μετά το διάγγελμα Τραμπ, ο κόσμος εισέρχεται σε νέα ενεργειακή και στρατιωτική αβεβαιότητα

Γράφει ο

ΒΑΣΙΛΗΣ ΛΥΚΟΣ*

Η κλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο και η επανεμφάνιση της αμερικανικής ισχύος μετά το διάγγελμα Τραμπ δημιουργούν ένα νέο, επικίνδυνο μίγμα στρατιωτικών πραγματικοτήτων και ενεργειακών πιέσεων. Το μήνυμα του Αμερικανού προέδρου —πως «οι ΗΠΑ δεν θα αφήσουν το Ιράν να κλείσει τον Κόλπο και να απειλήσει την παγκόσμια οικονομία»— ήταν σαφές, αιχμηρό και σχεδιασμένο να καθησυχάσει αγορές και συμμάχους. Όμως η πραγματικότητα στο πεδίο δεν σηκώνει εύκολες υποσχέσεις.

 

Παρά τις δηλώσεις ισχύος, ο Περσικός Κόλπος παραμένει ένα επιχειρησιακό περιβάλλον όπου αντικειμενικά δεν υπάρχει καθαρή στρατιωτική λύση. Το Ιράν δεν χρειάζεται να «νικήσει τις ΗΠΑ». Αρκεί να δημιουργήσει αρκετή αστάθεια ώστε η διεθνής ροή ενέργειας να γίνεται όμηρος των διαθέσεών του. Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει αρκεί να αντέξει…

 

Ένας στενός λαιμός μπουκαλιού που καθορίζει την παγκόσμια οικονομία

 

Το μέγεθος του προβλήματος είναι απλό:

Το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου διέρχεται από τα στενά του Ορμούζ.

 
Οι ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ μπορούν να επιβληθούν σε ανοικτές θάλασσες, αλλά όχι σε έναν διάδρομο μόλις 40 χιλιομέτρων πλάτους όπου ιρανικές ακτές, ραντάρ, παράκτια πυραυλικά συστήματα και χιλιάδες ταχύπλοα βρίσκονται σε απόσταση μερικών λεπτών από οποιοδήποτε εμπορικό ή στρατιωτικό στόχο.

 

Η ιρανική στρατηγική είναι χαμηλού κόστους — υψηλής ζημιάς.

Τα πυραυλικά συστήματα Noor, Qader και Khalij Fars, με εμβέλειες 120–300 χλμ., κοστίζουν δεκάδες φορές λιγότερο από έναν αμερικανικό πύραυλο SM-6, δημιουργώντας το τέλειο παράδειγμα «ανάποδης οικονομίας ισχύος»: το Ιράν ρίχνει €300.000 για να αναγκάσει τις ΗΠΑ να ξοδέψουν εκατομμύρια.

 

Τα γνωστά swarm attacks —κοπάδια ταχέων σκαφών που πλησιάζουν από πολλαπλές κατευθύνσεις— επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την αμερικανική άμυνα. Ένα σκάφος μπορεί να κοστίζει λιγότερο από €100.000, αλλά η αναχαίτισή του απαιτεί πυραύλους πολλαπλάσιου κόστους ή συνεχή αεροπορική επιτήρηση.

Η ουσία είναι απλή:

Η Ουάσινγκτον μπορεί (;) να κερδίσει κάθε μάχη, αλλά όχι να εξαλείψει τον κίνδυνο ειδικά όταν αυτός είναι συνεχής και υπόκωφος ωσάν το μαρτύριο της σταγόνας σε έναν εγκλωβισμένο Γίγαντα.

 

Ενεργειακό σοκ – Οι αγορές δεν άκουσαν μόνο το διάγγελμα Τραμπ, άκουσαν και τους πυραύλους

 

Το διάγγελμα του προέδρου είχε στόχο να σταθεροποιήσει τις αγορές, όμως η κίνηση των τιμών δείχνει ότι η εμπιστοσύνη παραμένει εύθραυστη.

• Το Brent ανέβηκε ξανά πάνω από 98–101 δολάρια/βαρέλι.
• Η τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφτασε τα 38–42 €/MWh, θυμίζοντας περιόδους αστάθειας του 2022.
• Οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων τύπου VLCC αυξήθηκαν κατά 25–30% μέσα σε 48 ώρες, από τον φόβο νέων επιθέσεων.

Η αγορά δεν αντέδρασε απλώς στο Ιράν αλλά στην αίσθηση ότι το αδιέξοδο είναι δομικό και όχι προσωρινό. Με άλλα λόγια, ανεξαρτήτως του τι λέει ο Αμερικανός πρόεδρος, η γεωγραφία του Κόλπου και τα εργαλεία που διαθέτει η Τεχεράνη είναι αυτά που διαμορφώνουν τις τιμές.

 

Το διάγγελμα Τραμπ: πολιτικό μήνυμα, όχι επιχειρησιακή λύση

 

Στο διάγγελμά του ο Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι παίζει «το παιχνίδι της παγκόσμιας αποσταθεροποίησης» και δεσμεύτηκε για «σκληρή απάντηση» σε κάθε απειλή κατά αμερικανικών πλοίων ή συμμάχων. Η δήλωση έστειλε σήμα αποτροπής, αλλά ταυτόχρονα παραδέχτηκε εμμέσως ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν ευρεία σύγκρουση— η οικονομία, οι εκλογές και η διεθνής συγκυρία δεν το επιτρέπουν.

 

Έτσι, το διάγγελμα περισσότερο καθησυχάζει το εσωτερικό ακροατήριο παρά αλλάζει την κατάσταση στον Κόλπο. Οι επιχειρησιακοί περιορισμοί παραμένουν και το Ιράν το γνωρίζει.

 

Η Ευρώπη στο κενό: Όμηρος της γεωπολιτικής και των αυξήσεων

 

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η κρίση στον Κόλπο λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η ενεργειακή της ασφάλεια δεν έχει πραγματικά σταθεροποιηθεί. Αν και η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο μειώθηκε, η εξάρτηση από παγκόσμιες αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) την κάνει ευάλωτη σε κάθε ένταση στον Κόλπο, στο Κατάρ ή στην ερυθρά Θάλασσα.

 

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φοβούνται τρία σημεία:

1. Πιέσεις στις τιμές ενέργειας που θα ενισχύσουν τον πληθωρισμό.
2. Περιορισμό ροών LNG σε περίπτωση που η ναυσιπλοΐα γίνει πιο επικίνδυνη.
3. Απώλεια στρατηγικής αυτονομίας, αφού η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ για ασφάλεια και από την Ασία για ενέργεια.

Όσο η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη παίζουν με την ένταση, η Ευρώπη πληρώνει τον λογαριασμό. Στις Βρυξέλλες εντείνεται η πίεση για μεγαλύτερη αποθήκευση LNG ειδικά όταν η αποθήκευση έχει πιάσει χαμηλό δεκαετίας με μόλις 25%, οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές δείχνουν να αποδίδουν μόνο στο χρηματιστήριο, τα πυρηνικά έχουν εγκαταλειφθεί και ο λιγνίτης είναι εξοβελιστέος για άλλους και χρήσιμος για τους «λίγους»… Όμως υπάρχει πίεση και για μια νέα αποστολή ναυτικής ασφάλειας — μια ιδέα που συζητείται εδώ και χρόνια αλλά ποτέ δεν υλοποιείται με συνέπεια. Βλέπετε για Ευρώπη μιλάμε… που μόνη της πέταξε τον οικονομικό αναπνευστήρα της , που ήταν το φθηνό, αγώγιμο, ρωσικό, φυσικό, αέριο.

Το νέο τοπίο

 

Μετά το διάγγελμα Τραμπ, το παιχνίδι ισχύος στον Κόλπο δεν έγινε πιο απλό. Το Ιράν παραμένει ικανό να προκαλεί αστάθεια με χαμηλό κόστος, οι ΗΠΑ διστάζουν να εμπλακούν σε πόλεμο φθοράς και η Ευρώπη αναγκάζεται να πληρώνει περισσότερα για την ενέργειά της ενώ δεν έχει τρόπο να επηρεάσει τις εξελίξεις.

 

Η κρίση δεν είναι στιγμιαία. Είναι η νέα κανονικότητα.

 

*Δρ. Βασίλης Λύκος

 

Political Analyst 

Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management

MSc in Integrated Coastal Zone Management 

University of Crete 

 

Regional Councilor of the Region of Central Greece 

Regional Unit of Euboea  

 

Πηγή : https://www.militaire.gr